Çocukların sağlıklı büyüme ve gelişme sürecinde beslenme oldukça önemlidir. Sağlıklı beslenme alışkanlıkları çocukların enerji ihtiyaçlarını karşılamalarına ve bağışıklık sistemlerini güçlendirmelerine yardımcı olur. Ayrıca, çocukların beyin fonksiyonlarını destekler ve konsantrasyonlarını artırır.

Çocukların beslenme ihtiyaçları, yaşlarına, cinsiyetlerine ve aktivite düzeylerine göre değişiklik gösterir. Genel olarak, dengeli bir beslenme planı protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineral içermelidir. Protein kaynakları arasında et, balık, tavuk, yumurta, süt ürünleri ve baklagiller bulunur. Karbonhidratlar ise tahıllar, sebzeler ve meyvelerden elde edilir. Sağlıklı yağlar ise avokado, fındık, zeytinyağı gibi kaynaklardan alınmalıdır.

Çocukların beslenme alışkanlıklarını geliştirmek için ailelerin de önemli bir rolü vardır. Evde sağlıklı yemekler pişirerek çocuklara örnek olabilir ve fast food gibi işlenmiş gıdaların tüketimini sınırlayabilirsiniz. Ayrıca, çocuklara yemek masasında telefondan uzak durmalarını ve yavaş yemek yemelerini öğretebilirsiniz. Böylece çocuklar yemeklerini daha iyi sindirecek ve doyduklarında hissedeceklerdir.

Beslenmeyle birlikte çocukların tedavisi de önemlidir. Özellikle çocukluk çağı hastalıklarında erken teşhis ve tedavi önemlidir. Çocuk doktorları, çocukların büyüme ve gelişmelerini takip ederken aynı zamanda hastalıklarını da tedavi ederler. Çocuklarda sık görülen hastalıklar arasında grip, soğuk algınlığı, ishal, kusma gibi durumlar yer alır. Bu tür hastalıklarda çocuğun dinlenmesi, bol sıvı alması ve doktorun önerdiği ilaçları kullanması önemlidir.

Sonuç olarak, çocukların sağlıklı büyüme ve gelişme sürecinde beslenme ve tedavi birlikte ele alınmalıdır. Sağlıklı beslenme alışkanlıkları çocukların enerji ihtiyaçlarını karşılamalarına yardımcı olurken, erken teşhis ve tedavi de hastalıkların kontrol altına alınmasını sağlar. Ailelerin ve doktorların işbirliğiyle çocukların sağlıklı bir yaşam sürdürmeleri mümkündür.

 Süt Sağma Nasıl Yapılır?

  • Elle
  • Pompa yardımıyla

ELLE SÜT SAĞMA

POMPA İLE SÜT SAĞMA

  • Çiftli pompalar tercih edilebilir.
  • Önce düşük basınç (50) yüksek frekansla 10 dk. ardından yüksek basınç düşük frekansla sağma yapılmalı.

Yalnız anne sütü ile beslenen bebeklerde ek besinlere 6.ayda başlanır. Bebeğinizin bu dönemde boyun ve sırt kasları desteksiz oturmaya hazırlanmaktadır. Yüz ve çene kasları da çiğneme işlevini yerine getirebilecek duruma gelmiştir. Ancak başlangıçta dili ile besinleri itebilir. Bu dilini tam toparlayamamasından kaynaklanır. Bu hareketleri nedeni ile bebeğinizin ek gıdaları sevmediğini düşünmeyiniz. Bu hareket 7.aya doğru düzelecektir.

Ek besin vermenin amacı nedir?

Bebeğin artan enerji ve vitamin gereksinimlerini karşılamak
Bebeğin çiğneme ve yutma becerilerini geliştirmek
Bebeğin farklı tatta ve kıvamda besinlere alışmasını sağlamak
Normal beslenmeye kademeli bir geçiş yapmak
Hangi ek besinlerle başlanmalıdır?

Öncelikle besinleri evde hazırlayın.
Mevsim sebze ve meyveleri kullanın.
Kabuğu soyulan meyveler uygundur. Örneğin: Elma, armut, şeftali, kayısı, muz ilk verilecek ek besinler arasında yer alır. Kavun, karpuz çok su içerdiği ve vitamin yoğunluğu az olduğu için ilk verilecek meyveler arasında yer almaz
Sebze olarak az lifli ve vitamin içeriği yüksek olanlar kullanılmalıdır. Örneğin havuç, patates, balkabağı, kabak, yer elması, kereviz, bezelye, yeşil yapraklı sebzeler kullanılabilir.
Proteinli besinlere de bu dönemde başlayabilirsiniz. Öncelikle yağsız sığır eti, derisi alınmış tavuk eti (beyaz olan kısımları sert olabilir bu nedenle buta yakın bölümler daha uygundur.)
İyice kaynatılmış yumurtanın sarısı verilebilir.
Anne sütü aldığı için inek sütüne gereksinim yoktur. Yoğurt ya da muhallebi verilebilir
Ek besinleri hazırlarken temizlik kurallarına özel dikkat gösterilmelidir.

Ek besinler nasıl verilmelidir

İlk kez verilecek olan, öğle öğününde bebeğin keyfi yerinde ve aç iken verilmelidir.
Başlangıçta az miktarda verilmeli, miktar giderek artırılmalıdır. Örneğin çeyrek yumurta sarısı, bir çorba kaşığı sebze püresi, bir çay bardaği muhallebi ya da yoğurt gibi. Bebekte herhangi bir döküntü ya da ishal, kusma varlığı kontrol edilir.
Yeni besinler en az 3 günlük tercihen 7 günlük aralarla tanıtılmalıdır.
Bir yeni besine tanıtılınca onu öğleden sonraya alıp, ikinci bir besin öğle öğününde tanıtılır. Örneğin meyve püresine alıştıktan sonra sebze püresi başlanabilir.
Bebek 6.ayında iki ana öğün olarak ek besin alabilir. Bunlar 2-3 yemek kaşığı dolusu püre sebze, et ve meyve püresi ya da yoğurt olabilir.
Ek besinlerin kaşıkta kalacak yoğunlukta olması uygundur. İlk başlarda meyve suyu ya da sebze püresi çorbaya yakın bir kıvamda verilebilir ancak enerji içeriği açısından özellikle sebzenin püre biçiminde olması daha uygundur.
6.ayda bebeğinize verdiğiniz ek besinler anne sütünün tamamlayıcısıdır. Bu ayda anne sütü temel besindir. Bebeğin isteğine göre emzirmeye devam edilmelidir.

6.ayda hangi besinler verilmemelidir?

Ekmek
Bisküvi
Bitkisel çaylar
Baklagiller
UNUTMAYIN: Çocuğun sizden farklı bir bünyesi, duygu ve düşünceleri vardır. Kesinlikle reddettiği besini vermek için zorlamayın. Aksi takdirde anne-çocuk iletişimi, sevgi bağı zedelenir.

ayda ek besin tarifleri
Meyve Suyu Ve Meyve Püresi: Elma, şeftali gibi meyvelerin suları, tercihen püreleri 1-2 tatlı kaşığından başlanarak verilir ve yavaş yavaş artırılır.

Hazırlanışı: Meyveler iyice yıkanır, kabukları soyulur, cam rendede rendelenir. Meyve suyu ve pürelerine şeker eklenmemelidir. Meyve püreleri yoğurt ile karıştırılarak bir öğün olarak verilebilir. Meyve sularına şeker eklenmemelidir.

6.ayda bebeğin suya gereksinimi yoktur.

Muhallebi: Muhallebi pastörize süt veya hazır mamalarla yapılabilir.

Hazırlanışı: 1 su bardağı pastörize inek sütü, yaklaşık 3 tatlı kaşığı (silme) pirinç unu, 2 tatlı kaşığı (silme) şeker ile yapılır. Pirinç unu soğuk sütün bir kısmı ile iyice ezilir. Kalan süt eklenir ve karıştırılarak pişirilir. İnmeye yakın şeker eklenir.

Hazır mama (formül süt) ile hazırlanışı: 1 su bardağı su ve yaklaşık 3 tatlı kaşığı (silme) pirinç unu karıştırılarak su muhallebisi yapılır. Ateşten indirilir, hafif soğuduktan sonra 6 ölçek hazır mama toz halinde katılır. Gerekirse tel süzgeçten geçirilir.

Yoğurt: Muhallebi ile dönüşümlü verilebilir.

Hazırlanışı: Süt kaynatılır, elin dayanabileceği sıcaklıkta (400C) kadar soğutulur. Bir litre süte 1-2 çorba kaşığı süt içinde sulandırılmış bir çorba kaşığı yoğurt maya olarak eklenir ve yavaşça karıştırılır. Hareket ettirmeksizin sıcak bir yerde 4 saat bekletilir.

Sebze Püresi: Genellikle öğle öğününde, 1-2 tatlı kaşığından başlanıe, artırılarak verilir.

Hazırlanışı: Sebzenin (örneğin bir havuç) kabuğu soyulur, küçük parçalar halinde (küp şeklinde) doğranır. Küçük bir tencere (tercihen çelik) içine az miktar su konur.Tencerenin ağzı iyice kapatılır, yumuşayıncaya kadar pişirilir. Piştikten sonra püre haline getirilir, bebeğe yedirilir. 3-7 gün içinde içinde püreye yağ ve et eklenir. Yağ olarak zeytinyağı tercih edilir.

Yumurta: Yumurta iyi ce yıkanır ve 12 dakika kaynatılır. Katı pişmiş yumurta sarısı 1 çay kaşığı olarak beslenme programına eklenir, giderek miktarı arttırılır. Bir haftanın sonunda bebek tam bir yumurta sarısını yiyebilir. Yumurta sarısı sebze ya da meyve püresi içine katılabilir.

6.5 Aylık Bebek İçin Örnek Menü

07:00                                               Anne sütü

10:00                                                 Elma  püresi  ( 3 yemek kaşığı)

13:00                                                 Anne sütü

16:00                                                 Etli havuç ve patates  püresi  (3 yemek kaşığı)

19:00                                                 Anne sütü

Gece                                                 Anne sütü

7-8 AYLIK BEBEK BESLENMESİ 

Bu dönemde çocukların doğru beslenme davranışı kazanmaları için çocuk desteksiz oturmaya başladıktan sonra en kısa sürede mama iskemlesi alınmalıdır. Denemeler yapılarak çocuğun adaptasyonu yakından gözlenmelidir.

7-8.Aylarda da anne sütü temel besin olarak devam ettirilmelidir.

Mama iskemlesine oturan çocukların önüne iskemlenin tepsisine ufak besin parçaları konarak çocuğun bunları ellerini kullanarak yemesi sağlanmalıdır. Çocuğun davranışları yakından takip edilmelidir.

7-8 aylarda ek besinler nasıl verilmelidir?

  • Püre yerine çatalla ezilerek hafif pürtüklü olarak verilmeli
  • Anne reklamını yapmalı, bebeğin gözü önünde tatmalı
  • Üç ana öğün ek besin verilmeli.
  • Her öğünde yaklaşık  2/3 kase (Bir kase 250 ml)
  • Her gün bir tepeleme çorba kaşığı  et verilmeli
  • Bebeğin kendini besleme çabaları cesaretlendirilmelidir.
  • Çok hızlı davranılmamalı ve sabırlı olunmalıdır

7-8 aylarda hangi besinler menüye eklenebilir?

  • Tahıllı besin olarak pirinç sebze püresinin içine eklenebilir
  • Kahvaltı verilebilir.
  • Yemekler içinde zeytinyağ ve tereyağ eklenmesi önem kazanır.
  • Pekmez tatlandırıcı olarak kullanılabilir.
  • Lor, çökelek, tuzu alınmış, pastörize sütten yapılmış peynir verilebilir.
  • Portakal, mandalina meyvelere eklenir.
  • Balık verilebilir
  • Karaciğer eklenebilir.
  • Ceviz ezilerek eklenebilir
  • Sebze olarak taze fasulye, lahana, karnabahar, brokoli eklenebilir

Hazır meyve sularını kullanmayınız.

Ek besin tarifleri

Kahvaltı: Hazır mama (formül süt) veya pastörize inek sütü, lor ya da yumurta sarısı, reçel (ev yapımı) ya da pekmez ile hazırlanır. Önce 1-2 tatlı kaşığı olarak başlanır ve giderek artırılır. Bir yaşından önce bal verilmemelidir. Kahvaltıya  1 çay kaşığı zeytinyağ eklenebilir.

Köfte: Baharatsız olarak hazırlanmış ızgara köfte veya terbiyeli-sebzeli köfteler  verilebilir.

Balık (kılçıksız): Orta boy balık eti öğle öğünlerinde püre şeklinde et yerine değiştirilerek verilebilir. Buğlama  olarak hazırlanır.

Karaciğer: Öğle öğünlerinde et ile değiştirilerek haftada bir kez olmak üzere verilebilir. Kuzu, koyun veya dana ciğeri kullanılır. Karaciğer az tuzlu suda haşlanır, zarı çıkartılır, püre şeklide sebze püresinin içine  ya da köfte içine eklenir.

8 Aylık Bebek İçin Örnek Menü 

06:00                                     Anne sütü

09:00                                     Kahvaltı: 1 çay bardağı meyve suyu (evde yapılmış taze), bir yumurta sarısı, 1 tatlı kaşığı peynir,      1 çay kaşığı yağ, 1 tatlı kaşığı  pekmez, 1 tatlı kaşığı iyi ezilmiş ceviz

12:00                                      2 /3 kase  kıymalı pirinçli  sebze püresi

15:00                                     Anne sütü

18:00                                     2/3  kase yoğurt + yarım muz püresi

Gece                                      Anne sütü

9-12 AYLIK BEBEĞİN BESLENMESİ

Bu yaşa kadar anne sütünün tamamlayıcısı olan ek besinlerin, bu dönemle birlikte

‘’ASIL BESİN’’ özelliğini kazandığını unutmamalıyız.

Bu dönemde yetişkinler için ğişirilen ev yemeklerinin çoğunluğu püreler halinde, az baharatlı, az tuzlu olarak bebeğe verilebilir. Bebeğin günde bir kez etli gıda alması önerilir.

Çocuğunuz 1 yaşına geldiğinde aile ile birlikte mama iskemlesini sofraya yaklaştırarak yemek yemeğe alıştırınız. Kendi kendine yemesine fırsat tanıyınız. Bunun için sebze, meyve, köfte, patates gibi yiyecekleri küçük parçalar halinde hazırlayarak önüne koyunuz.

Bebeğinizi beslemeye başlamadan önce onunla birlikte oturun, sakin ve bebeği cesaretlendirecek biçimde onunla konuşun. Beslenmeye başlamadan önce ağzını açmasını bekleyin. Bebeğiniz elleriyle mamasını tutmak isteyebilir, ona bunu yapması için zaman tanıyın, yeme hızını bırakın bebeğiniz kendi ayarlasın, asla acele etmeyin. Bebeğiniz her gün her şeyi yemek istemeyebilir. Sevmediği besinleri bir süre vermeyin, tekrar aynı besini bebek aç iken vermeyi deneyin.

Örnek Menü (12 aylık bebekler için)

Uyanınca:  Anne sütü

Kahvaltı  1 Çay bardağı mama

             ½ kibrit kutusu peynir

             1 yumurta (gün aşırı)

             1 tatlı kaşığı reçel veya pekmez

             Yarım dilim ermek veya 2-3 adet bisküvi

Ara:       1 çay bardağı meyve püresi

Öğlen:     5-6 kaşık silme yemek kaşığı kıymalı sebze püreleri (kıymalı dolma

             içleri, terbiyeli veya sebzeli köfteler, sebzeli tavuk veya balık, kuru baklagil püreleri

             5-6 silme yemek kaşığı patates püreleri (makarna pilav gibi hamur işleri)

             1 çay bardağı içecek

İkindi:      8-10yemek kaşığı yoğurt

             Evde yapılmış bir dilim kek veya 2-3 bisküvi

             6 yemek kaşığı meyve püresi

Akşam:     8-10 yemek kaşığı muhallebi  veya öğlenin aynısı

             Anne sütü

Çocuğunuz için her zaman  zevkli ve özenli bir yemek ortamı hazırlayınız.

Her zaman yiyeceklerin soluk borusuna kaçma riski vardır. Böyle bir durum ile karşılaştığınızda hemen çocuğunuzu baş aşağı cevirin ve sırtına her iki kürek kemiğinin arasına kuvvetlice vurunuz. Böylece öksürük ile kaçan madde çıkar. Hiçbir zaman elinizi bebeğinizin ağzına sokmayın.

1-2 YAŞ ARASI BESLENME ÖNERİLERİ

Bu yaş grubundaki çocukların enerji gereksinimleri, 100 kcal / kg protein gereksinimleri ise 2 gr / kg dır. Çocukların günlük enerji ve diğer besin ögeleri gereksinimlerini karşılayabilmeleri için, çeşitli türde besinler tüketmeleri, diğer bir deyişle görevleri farklı olan besin gruplarından dengeli bir şekilde beslenmeleri gerekir.

Besin grupları 5 grupta ele alınır :

  1. Et grubu: Et, tavuk, balık, hindi, yumurta ve kuru baklagillerden oluşur. Bu gruptaki besinler, proteinden zengin olmanın yanında, demir, çinko, ve B vitaminlerinin de zengin kaynağıdır.
  2. Süt grubu: Süt, yoğurt, peynir, çökelek gibi besinler bu gruba girer. Bu gruptaki besinler, protein ve kalsiyumdan zengindir. Ayrıca yağ, fosfor, magnezyum ile bazı B vitaminleri ( özellikle riboflavin ) için de iyi kaynaktırlar.
  3. Tahıl grubu: Buğday, pirinç, mısır ve bunlardan yapılan un, ekmek, makarna, bulgur, erişte, şehriye, patates vb. besinler bu gruba girer. Et ve süt grubuna göre proteini az içerirler. Ancak karbonhidratın ana kaynağıdırlar. Bazı B vitaminleri ve minerallerden de zengindirler.
  4. Sebze-meyve grubu: Her türlü sebze ve meyve bu grup altında toplanır. Sebze ve meyvelerin önemli bir kısmı sudur. Bu gruptaki besinler çok az protein içerirler. Karbonhidrat (meyve şekeri), vitamin ve mineraller sebze ve meyvenin katı ögelerini oluştururlar. Lif ve C vitamininin de en önemli kaynağıdırlar.
  5. Yağ ve şeker grubu: Her türlü hayvansal ya da bitkisel katı-sıvı yağlar ile şeker gruba girer. Aslında bu gruptaki besinler diğer gruplardaki besinlerin yenmesiyle de vücuda alınırlar. Yağlar, protein ve karbonhidratların 2 katından daha fazla kalori içermeleri nedeniyle, enerjinin en zengin ve kolay kaynağını oluştururlar. Tereyağında A vitamini, sıvı yağlarda esansiyel yağ asitleri ve E vitamini bulunur. Şeker saf karbonhidrattır, yanlızca kalori içerir.

Bu dönemde sağlıklı bir diyette suyun da yer alması gerektiği unutulmamalıdır.

Bu yaş grubunda günlük önerilen kalsiyum miktarı 350 mg’dir. Bu miktardaki kalsiyum, 250-300 g   süt-yoğurt ve 1 kibrit kutusu kadar peynirle karşılanabilir.

Bu dönemde kemik mineralizasyonu için 400 IU/gün D vitaminine gereksinim vardır. D vitamininin besinsel kaynaklarının yetersizliği ve kış aylarında sentezinin kısıtlı olması nedeni ile, bu yaş grubunda besinlere ek olarak D vitamini verilmesi önerilir.

Bu yaş grubunda günlük önerilen demir miktarı 6.9 mg’dir. Birçok çocuğunun demir depoları yetersiz olabilir. Demir gereksinimi vücut ağırlığına göre değişiktir. Demirden zengin besinlerin C vitamininden zengin besinlerle birlikte tüketilmesi bu açığı kapatmada önemli rol oynar.

Yeterli büyüme ve gelişme için çinko önemlidir. Yeterli kilo alamayan çocuklarda çinko eksikliği görülebilir. Çinko et, balık, süt ve süt ürünlerinde bulunur.

C vitamini vücutta depolanmadığı için, düzenli C vitamini alımına dikkat edilmelidir.

ÖRNEK MENÜ

Bu yaş dönemi için örnek menü tabloda verilmiştir. Menünün günlük enerjisinin %57’si karbonhidratlardan, %12’si proteinlerden ve &31’i yağlardan gelmektedir. Menüde belirtilen meyveli yoğurdun evde yapılmış olması gerekmektedir. Bu yaşta çocuklar bir ya da birkaç öğün anne sütü alabilirler.

1-2 YAŞ DÖNEMİ ÇOCUKLARI İÇİN GÜNLÜK MENÜ ÖRNEĞİ;

   KAHVALTI·       2/3 su bardağı süt (120 ml)·       1 yumurta veya 1 kibrit kutusu kadar peynir·       1 tatlı kaşığı tereyağ·       1-2 tatlı kaşığı reçel, bal, pekmez, fındık ezmesi (birisi)·       2-3 adet zeytin (çekirdeği çıkarılmış)·       1 ince dilim ekmek·       Birkaç dilim domates veya mandalina
 ÖĞLE·       2/3 yemek kaşığı (2/3 kepçe) kıymalı sebze yemeği·       1-2 yemek kaşığı pilav·       2 yemek kaşığı yoğurt
 İKİNDİ·       1 kase yoğurt (150 ml)·       1 küçük meyve veya 2-3 adet bisküvi 
AKŞAM·       1 adet ızgara köfte·       1 kase yayla çorba veya ½ dilim ekmek
GECE·       Anne sütü

Menü 1000-1100 kalori ve 18-20 g protein içermektedir.

Sıfır-1 yaş döneminde olduğu gibi bu dönemde de yağ kısıtlaması ya da diyet ürünlerinin kullanılması doğru değildir.

ANNE SÜTÜ İLE BESLENMENİN SÜRDÜRÜLMESİ

Anne sütü ile beslenmenin en az iki yaşına kadar sürdürülmesi önerilmektedir. Bu dönemde çocukların enerji gereksinimlerinin üçte biri anne sütü ile beslenmeden sağlanabilir. Ancak anne sütü ile beslenme, bu yaştaki çocuğun diğer besinleri almasını engellememelidir.

Memeden ayırmak gerektiğinde bu ani yapılmamalıdır. Önce gündüz öğünleri kaldırılır, ardından gece anne sütü ile beslenme sonlandırılır. Anne sütünden kesme, çocuğun hasta olduğu bir dönemde yapılmamalıdır. Anne, memeden ayırdığı çocuğundan ilgiyi eksik etmemeli, çocuğun meme ayrılığı ile anne ayrılığını aynı anda yaşaması engellenmelidir.

İŞTAHSIZLIK

Bu yaş grubunda anne-baba iştahsızlıktan yakınıyorsa, çok iyi kilo alıyor olsa bile, bu durum, bir sorun olarak ele alınmalıdır. İştahsızlık, aile ikna edilerek çözümlenemez ise, çocuğa daha fazla zarar verebilecek önemli bir beslenme sorununa dönüşebilir.

İştahsızlığı olan bir çocuğun kilo alımında sorun varsa, psikososyal nedenlerin yanı sıra, organik nedenler açısından da değerlendirme gerekir. Bu durumda aileden çocuğun 3 günlük besin tüketimi ile uyku ve beslenme saatleri istenir. Beslenme sorunu olan çocuklarda genellikle uyku sorunu da birlikte görülür. İştahsız çocuklar genelde geç yatıp geç kalkan, belirli bir düzeni olmayan çocuklardır. Beslenme ve uyku sorunu çocukların %20-30’unda birlikte görülür. Uykunun düzene girmesi ile genellikle beslenme sorunu çözülebileceği gibi, bazen de beslenmenin düzene girmesi ile uyku sorunu çözülebilir.

İştahsız çocuklar için oyunlar yaratılabilir. Örneğin kaşık, onu beslemeye gelen bir kuş olabilir. Ancak bu oyunlar uzun süreli ve aşırı olmamalıdır. Kötü beslenen çocukların, az da olsa yedikleri besinlerin enerji içeriği arttırılabilir. Çocuğa doğru beslenme davranışı kazandırma açısından aile bilgilendirilir. Aile bireyleri arasında uyumun sağlanması için gerekirse psikolojik destek verilir.

ASPİRASYON

İlk 3 yaşta çocuklarda çiğneme ve yutma işlevlerinin gelişimi tamamlanmamıştır. Bu nedenle besinler yumuşak bir şekilde verilmelidir. Fındık, fıstık, kabak ve ay çekirdeği gibi sert ve taneli besinler kolayca soluk borusuna kaçabileceği için 5 yaşından önce verilmemelidir.

Yalnız anne sütü ile beslenen bebeklerde ek besinlere 6.ayda başlanır. Bebeğinizin bu dönemde boyun ve sırt kasları desteksiz oturmaya hazırlanmaktadır. Yüz ve çene kasları da çiğneme işlevini yerine getirebilecek duruma gelmiştir. Ancak başlangıçta dili ile besinleri itebilir. Bu dilini tam toparlayamamasından kaynaklanır. Bu hareketleri nedeni ile bebeğinizin ek gıdaları sevmediğini düşünmeyiniz. Bu hareket 7.aya doğru düzelecektir.

Ek besin vermenin amacı nedir?

  • Bebeğin artan enerji ve vitamin gereksinimlerini karşılamak
  • Bebeğin çiğneme ve yutma becerilerini geliştirmek
  • Bebeğin farklı tatta ve kıvamda besinlere alışmasını sağlamak
  • Normal beslenmeye kademeli bir geçiş yapmak

Hangi ek besinlerle başlanmalıdır?

  • Öncelikle besinleri evde hazırlayın.
  • Mevsim sebze ve meyveleri kullanın.
  • Kabuğu soyulan meyveler uygundur. Örneğin: Elma, armut, şeftali, kayısı, muz ilk verilecek ek besinler arasında yer alır. Kavun, karpuz çok su içerdiği ve vitamin yoğunluğu az olduğu için ilk verilecek meyveler arasında yer almaz
  • Sebze olarak az lifli ve vitamin içeriği yüksek olanlar kullanılmalıdır. Örneğin havuç, patates, balkabağı, kabak, yer elması, kereviz, bezelye, yeşil yapraklı sebzeler kullanılabilir.
  • Proteinli besinlere de bu dönemde başlayabilirsiniz. Öncelikle yağsız sığır eti, derisi alınmış tavuk eti (beyaz olan kısımları sert olabilir bu nedenle buta yakın bölümler daha uygundur.)
  • İyice kaynatılmış yumurtanın sarısı verilebilir.
  • Anne sütü aldığı için inek sütüne gereksinim yoktur. Yoğurt ya da muhallebi verilebilir

Ek besinleri hazırlarken temizlik kurallarına özel dikkat gösterilmelidir.

Ek besinler nasıl verilmelidir

  • İlk kez verilecek olan, öğle öğününde bebeğin keyfi yerinde  ve aç iken verilmelidir.
  • Başlangıçta az miktarda verilmeli, miktar giderek artırılmalıdır. Örneğin çeyrek yumurta sarısı, bir çorba kaşığı sebze püresi, bir çay bardaği muhallebi ya da yoğurt gibi. Bebekte herhangi bir döküntü ya da ishal, kusma varlığı kontrol edilir.
  • Yeni besinler en az 3 günlük  tercihen 7 günlük aralarla tanıtılmalıdır.
  • Bir yeni besine tanıtılınca  onu öğleden sonraya alıp, ikinci bir besin öğle öğününde tanıtılır. Örneğin meyve püresine alıştıktan sonra sebze püresi başlanabilir.
  • Bebek 6.ayında iki  ana öğün olarak ek besin alabilir. Bunlar 2-3 yemek kaşığı dolusu püre sebze, et ve meyve püresi ya da yoğurt olabilir.
  • Ek besinlerin kaşıkta kalacak yoğunlukta olması uygundur. İlk başlarda meyve suyu ya da sebze püresi çorbaya yakın bir kıvamda verilebilir ancak enerji içeriği açısından özellikle sebzenin püre biçiminde  olması daha uygundur.

6.ayda bebeğinize verdiğiniz ek besinler anne sütünün tamamlayıcısıdır. Bu ayda anne sütü  temel besindir. Bebeğin isteğine göre emzirmeye devam edilmelidir.

6.ayda hangi besinler verilmemelidir?

  • Ekmek
  • Bisküvi
  • Bitkisel çaylar
  • Baklagiller

UNUTMAYIN:  Çocuğun sizden farklı bir bünyesi, duygu ve düşünceleri vardır. Kesinlikle reddettiği besini vermek için zorlamayın. Aksi takdirde anne-çocuk iletişimi, sevgi bağı zedelenir.

  1. ayda ek besin tarifleri

Meyve Suyu Ve Meyve Püresi: Elma, şeftali gibi meyvelerin suları, tercihen püreleri 1-2 tatlı kaşığından başlanarak verilir ve yavaş yavaş artırılır.

Hazırlanışı: Meyveler iyice yıkanır, kabukları soyulur, cam rendede rendelenir. Meyve suyu ve pürelerine şeker eklenmemelidir. Meyve püreleri yoğurt ile karıştırılarak bir öğün olarak verilebilir. Meyve sularına şeker eklenmemelidir.

6.ayda bebeğin suya gereksinimi yoktur.

Muhallebi: Muhallebi pastörize süt veya hazır mamalarla yapılabilir.

Hazırlanışı: 1 su bardağı pastörize inek sütü, yaklaşık 3 tatlı kaşığı  (silme) pirinç unu, 2 tatlı kaşığı (silme)  şeker ile yapılır. Pirinç unu soğuk sütün bir kısmı ile iyice ezilir. Kalan süt eklenir ve karıştırılarak pişirilir. İnmeye yakın şeker eklenir.

Hazır mama (formül süt) ile hazırlanışı: 1 su bardağı su ve yaklaşık 3 tatlı kaşığı (silme)  pirinç unu karıştırılarak su muhallebisi yapılır. Ateşten indirilir, hafif soğuduktan sonra 6 ölçek hazır mama toz halinde katılır. Gerekirse tel süzgeçten geçirilir.

Yoğurt: Muhallebi ile dönüşümlü verilebilir.

Hazırlanışı: Süt kaynatılır, elin dayanabileceği sıcaklıkta (400C) kadar soğutulur. Bir litre süte 1-2 çorba kaşığı süt içinde sulandırılmış bir çorba kaşığı yoğurt maya olarak eklenir ve yavaşça karıştırılır. Hareket ettirmeksizin sıcak bir yerde 4 saat bekletilir.

Sebze Püresi: Genellikle öğle öğününde, 1-2 tatlı kaşığından başlanıe, artırılarak verilir.

Hazırlanışı: Sebzenin (örneğin bir havuç) kabuğu soyulur, küçük parçalar halinde (küp şeklinde) doğranır. Küçük bir tencere (tercihen çelik) içine  az miktar su konur.Tencerenin ağzı iyice kapatılır,  yumuşayıncaya kadar pişirilir. Piştikten sonra püre haline getirilir, bebeğe yedirilir. 3-7 gün içinde  içinde püreye yağ ve et eklenir. Yağ olarak zeytinyağı tercih edilir.

Yumurta: Yumurta iyi ce yıkanır ve  12 dakika kaynatılır. Katı pişmiş yumurta sarısı 1 çay kaşığı olarak beslenme programına eklenir, giderek miktarı arttırılır. Bir haftanın sonunda bebek tam bir yumurta sarısını yiyebilir. Yumurta sarısı sebze ya da meyve püresi içine katılabilir.

2-5 YAŞ ARASI ÇOCUKLARIN BESLENMESİ

Bu dönemdeki çocukların beslenmesi, ailenin diğer bireylerinden farklı değildir. Sağlıklı beslenme önerileri tüm aileye yapılır. Ancak büyüme ve gelişmenin devamı açısından günlük alınması gereken besinlerin miktarları, ailenin diğer bireylerinden farklıdır.

Okul öncesi dönemin başında çocuklar, tam olarak başkalarına bağımlı ve sınırlı türden besinler tüketirken aynı dönemin sonunda tam olarak bağımsız, farklı türden besinleri tüketir duruma gelirler. Beslenme açısından oldukça değişkenlik gösteren bu dönem, sağlıklı beslenme alışkanlığının gelişmesi açısından da önemlidir.

Günlük alınan enerjinin

%50-55’inin karbonhidrattan,

%10-15’inin proteinden,

%30-35’inin de yağlardan gelmesi önerilir.

Bu dönemdeki çocukların günlük enerjilerinin önemli bir kısmını, bisküvi, çikolata, gofret ve şekerlemeler ile meyve suyu, gazoz, kola, çay gibi içeceklerden gelen enerjinin oluşturduğu bilinmektedir. Genel sağlık ve diş sağlığı üzerine olumsuz etkileri dikkate alındığında, boş kalori kaynağı olarak düşünülen bu besinlerden çocukların uzak tutulması gerekir.

Son yıllarda endüstrileşmiş ülkelerde, tüm yaş gruplarında, yağ tüketiminde bir azalma eğilimi görülmektedir. Az yağ tüketmek, erişkinlerde herhangi bir beslenme sorunu yaratmazken, okul öncesi çocuklarda enerji açığına neden olur. Çünkü yağın sınırlanması halinde, yağdan gelen enerji çoğunlukla karbonhidratlı besinlerin yenmesiyle karşılanır. Karbonhidratlı besinlerin volüm olarak daha fazla ve daha doyurucu oldukları [özellikle liften de zenginse] göz önüne alındığında yeterli yağ tüketmeyen çocukların günlük enerjilerinin yetersiz kalması olasıdır.

İki yaşın altında yağ sınırlaması yapılmaz. Nitekim anne sütü ya da formül süt ile beslenen bebeklerde günlük enerjinin %40-%50 gibi önemli bir bölümü yağlardan gelir. 5 yaşına doğru yağ tüketiminde dereceli bir sınırlama yapılır ve okul öncesi dönemde yağdan gelen enerjinin %30-%35 civarında tutulması önerilir. Beş yaşından sonra çocukların yağ tüketiminde erişkinlere önerilen sağlıklı beslenme ilkeleri geçerlidir ve günlük enerjinin % 30 u yağdan gelmelidir.

Bu dönemde çocukların günlük beslenmeleri ile büyümek için gerekli olan esansiyel yağ asitlerinden linoleik ve alfa-linolenik asitleri de belirli oranlarda almaları gerekir.

Bu yaş grubundaki çocukların beslenmeleri ile, günde 3-25 gram ortalama 12 gram kadar lif tükettikleri bunun da normal vücut fonksiyonları için yeterli olduğu bildirilmiştir.

2-5 yaş grubu çocuklar genelde küçük miktarda besinlerle yetinirler. Liften zengin besinler doygunluk hissi yarattığı için, çocukların lifli besinleri fazla tüketmeleri durumunda enerji açıkları ortaya çıkabilir. Ayrıca liften zengin besinlerin aşırı tüketimi çocuklar için önemli olan demir, kalsiyum, çinko, bakır ve magnezyum gibi önemli minerallerin emilimini olumsuz etkileyebilir. Liften zengin beslenme alışkanlığı olan çocuklarda gaz ve sık dışkılama gibi sorunlar da yaşanabilmektedir.

Bütün bu nedenlerle 2-5 yaş dönemi çocuklar için günlük lif gereksinimi, kesin olarak belirtilmemekte, ancak 6-12 gr / gün miktarının yeterli olduğu bildirilmektedir. Bu miktarda lif günde 1-2 orta boy meyve 1 porsiyon sebze 4-5 dilim ekmek veya bulgur, makarna vb. tahıllar ve haftada 1 ya da 2 kez tüketilen kuru baklagil yemeği ile karşılanabilir.

Kalsiyum, bu dönemde 1-3 yaşa göre gereksinimi artan önemli mineraller arasındadır. Bu nedenle süt ve süt ürünlerinin günlük beslenmede belirtilen miktarlarda tüketilmesi gerekir.

Demir bu dönemde gereksinimi artan bir diğer mineraldir. Ayrıca okul öncesi demir eksikliği anemisinin sık görüldüğü bir dönemdir. Dolayısıyla demirden zengin besinlerin yeterli miktarda tüketilmesi önemlidir.

Vücudun sağlıklı olabilmesi için bir miktar tuza gereksinim vardır. Ancak bu gereksinim yaşamın ilk aylarında fazla değildir. Yaşamın ilk aylarında edinilen tuz tadını daha sonra değiştirmek güçtür. Bir çok küçük çocuk bisküvi, salam, sosis, sucuk, cips, kolalı içecekler ve ketçap gibi hazır besinlerle gereğinden fazla tuz tüketir. Bu tüketim böbrek yükünü arttırdığı gibi ileri dönemde de hipertansiyon için risk faktörü oluşturur.

Okul öncesi dönem çocuklarına önerilen günlük sodyum miktarı, ilk yaşta olduğu gibi besinlerin içeriğindeki doğal sodyum ile karşılanabilir. Bu nedenle 2-5 yaş grubu çocukların yemeklerine tuz eklenirken hassasiyet gösterilmesine, daha önemlisi tuzluğun masadan uzak tutulmasına özen gösterilmelidir. Böyle bir uygulama ile, ileri dönemde karşılanabilecek tuz bağlantılı hastalıklar önlenmiş veya geciktirilmiş olabilir.

Yaşla birlikte tüm vitaminlerin, özellikle de B grubu vitaminlerinin gereksinimi artar. Normalde, yeterli ve dengeli bir beslenme ile bu gereksinimler karşılanır. Ancak araştırmalar özellikle A, C ve D vitamini alımlarında sorun olduğunu göstermektedir. Bu nedenle beslenme sorunu açısından risk taşıyan 1-5 yaş arası çocuklara A, C ve D vitaminlerinin verilmesi önerilmektedir.

OKUL ÖNCESİ DÖNEM ÇOCUKLARI İÇİN GÜNLÜK MENÜ ÖRNEĞİ ( 2 – 3  YAŞ İÇİN ) 

    KAHVALTI    Ø  3/4 su bardağı süt (150 ml )Ø  1 yumurta veya 1 kibrit kutusu kadar peynirØ  3-4 adet zeytin ( çekirdeği çıkarılmış )Ø  1-2 tatlı kaşığı reçel, bal, pekmez, fındık ezmesi ( birisi )Ø  1 ince dilim ekmekØ  Birkaç dilim domates veya mandalina
  ÖĞLE Ø  2-3 yemek kaşığı etsiz kuru fasulyeØ  2-3 yemek kaşığı dolusu bulgur pilavıØ  Yarım kase yoğurt ( 100 ml )
 İKİNDİ  Ø  1 orta boy meyve veya 1 ince dilim kek
  AKŞAM Ø  3-4 yemek kaşığı sebzeli tavukØ  1 dilim ekmekØ  Sütlü tatlı (150 ml)

OKUL ÖNCESİ DÖNEM ÇOCUKLARI İÇİN GÜNLÜK MENÜ ÖRNEĞİ ( 4 – 6 YAŞ İÇİN )

    KAHVALTI    Ø  1 Su bardağı süt (200 ml)Ø  1 yumurta veya 1 kibrit kutusu kadar peynirØ  1-2 tatlı kaşığı reçel, bal, pekmez, fındık ezmesi (birisi)Ø  4-5 adet zeytinØ  1 orta dilim ekmekØ  Birkaç dilim domates veya mandalina
  ÖĞLE Ø  2 orta dilim kıymalı börekØ  2-3 yemek kaşığı zeytinyağlı sebze yemeğiØ  1 su bardağı ayran (200 ml)
 İKİNDİ  Ø  1 su bardağı meyve suyu (Taze sıkılmış)Ø  1-2 adet kurabiye
  AKŞAM Ø  2 adet etli biber dolmaØ  Bir kase yoğurt (200 ml)Ø  1 küçük boy meyve

r.